H Ακαδημία Αθηνών θεωρείται ένα από τα πιο χαρακτηριστικά δείγματα του αθηναϊκού κλασικισμού

Το κτίριο της Τράπεζας της Ελλάδος

Μια από τις παλαιότερες αστικές κατοικίες της Αθήνας σώζεται ακόμη

To Πανεπιστήμιο Αθηνών

Το κτίριο της Βιβλιοθήκης θεμελιώθηκε το 1887

Το κτίριου του ΜΤΣ αποτελεί πλέον το μεγαλύτερο εμπορικό και ψυχαγωγικό κέντρο της πρωτεύουσας

Ο καθολικός Ναός του Αγίου Διονυσίου

Η κατασκευή του Οφθαλμιατρείου ξεκίνησε το 1843

Tα κεντρικά Γραφεία της Αγροτικής Τράπεζας, παλαιό Αρχοντικό

Το Πανεπιστήμιο Αθηνών, στο κέντρο της λεγόμενης "νεοκλασικής τριλογίας" μαζί με την Βιβλιοθήκη και την Ακαδημία

Το κτιριακό συγκρότημα του "Rex"

Τα Προπύλαια, μπροστά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

Άποψη του κτιρίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης, διακρίνεται ο ανδριάντας του δωρητή Π.Βαλλιάνου

To Αρσάκειο Μέγαρο, για την κατασκευή του χρησμοποιήθηκαν λίθοι από την Ακρόπολη

Η είσοδος της Καθολικής Εκκλησίας

Η κεντρική είσοδος του κτιρίου της Τράπεζας της Ελλάδος

Το κεντρικό οικοδόμημα της Ακαδημίας έχει την μορφή Ιωνικού Ναού, με στοιχεία δανεισμένα από το Ερέχθειο

Διασχίζοντας την Ελευθερίου Βενιζέλου (Πανεπιστημίου) ελάχιστοι από τους περαστικούς, κάτοικοι της πρωτεύουσας οι περισσότεροι, σταματούν έστω και φευγαλέα να κοιτάξουν τα κτίρια που την περιβάλλουν. Κτίρια που η ιστορία τους περικλείει σημαντικές στιγμές της πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής ζωής όχι μόνον της Αθήνας, αλλά και της χώρας μας.

Η ρουτίνα, το άγχος και οι σκέψεις που τους απασχολούν  δεν τους αφήνουν πολλά περιθώρια να αναρωτηθούν για την ιστορία που «κρύβει» η διαδρομή της ιστορικής αυτής οδού που ενώνει τις δύο πιο σημαντικές πλατείες της Αθήνας: την Πλατεία Συντάγματος με την Πλατεία Ομονοίας.

Η ιστοσελίδα του ΑΠΕ για τον Τουρισμό και ο φακός της βρήκε λίγο χρόνο και σας παρουσιάζει  τη διαδρομή της οδού Πανεπιστημίου.

Κτίριο Μετοχικού Ταμείου Στρατού

Σήμερα αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα εμπορικά και ψυχαγωγικά κέντρα της πρωτεύουσας, στο οποίο λειτουργούν θέατρα, εστιατόρια, νυχτερινό κέντρο, γυμναστήριο και πλήθος εμπορικών καταστημάτων.  Το συγκρότημα κτιρίων του ΜΤΣ κτίστηκε στη δεκαετία του 1930 σε οικόπεδο επιφανείας 9.000 τμ. που είχε παραχωρήσει η τότε βασιλική οικογένεια για να στεγαστούν εκεί κρατικές υπηρεσίες.

Η κατασκευή του κτιρίου ξεκίνησε το 1928 και ολοκληρώθηκε 12 χρόνια αργότερα, με την ανέγερση εννέα συνολικά κτιρίων, με αρχιτέκτονες τους Βασίλη Κασσάνδρα και  Λεωνίδα Μπόνη.

Η πλευρά της οδού Σταδίου  αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της αρχιτεκτονικής σχολής αρτ ντεκό του Μεσοπολέμου, ενώ η πλευρά της Πανεπιστημίου, που κτίστηκε τελευταία, είναι αντιπροσωπευτική του μοντέρνου κλασικισμού.

Το κτίριο του ΜΤΣ μετατράπηκε σε χώρο γραφείων και καταστημάτων και φιλοξένησε το κινηματοθέατρο  «Παλλάς», το καμπαρέ «Μαξίμ», το οποίο μετατράπηκε αρχικά σε κινηματογράφο και στη συνέχεια σε θέατρο, το γνωστό θέατρο της Αλίκης Βουγιουκλάκη.  Επίσης λειτούργησαν  το καφέ Μπραζίλιαν και τα ζαχαροπλαστεία Φλόκα και Ζόναρς.

Τράπεζα της Ελλάδος

Το κτίριο της Τράπεζας της Ελλάδος εγκαινιάσθηκε τον Απρίλιο του 1938, δέκα χρόνια μετά την έναρξη λειτουργίας της κεντρικής τράπεζας και αποτελεί δείγμα της αρχιτεκτονικής των δημοσίων κτιρίων της πρωτεύουσας στην εποχή του Μεσοπολέμου.  Η κατασκευή του κτιρίου, που διήρκεσε έξι χρόνια,  βασίστηκε στα σχεδία των Νικόλαου Ζαμπουλίδη και Κωνσταντίνου Παπαδάκη και έχει υποστεί διαδοχικές επεκτάσεις, με πρώτη μετά το δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ακολούθησαν επεκτάσεις στη δεκαετία του 1970 και το 1982 με αποτέλεσμα σήμερα το κτίριο της Τράπεζας της Ελλάδος να καταλαμβάνει ολόκληρο οικοδομικό τετράγωνο. Το κτίριο έχει χαρακτηρισθεί ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο από το 1983.

Κεντρικό κτίριο Αγροτικής Τράπεζας

Το κτίριο της Αγροτικής Τράπεζας, στη συμβολή της οδού Πανεπιστημίου με την Εδουάρδου Λω, ήταν το αρχοντικό του ιταλικής καταγωγής Έλληνα μεταλλειολόγου και επιχειρηματία Ιωάννη Σερπιέρη. Η κατασκευή του κτιρίου, δείγμα νεοκλασικού ρυθμού, έγινε από τον στρατιωτικό μηχανικό Αναστάσιο Θεόφιλο και ολοκληρώθηκε το 1881. Η Αγροτική Τράπεζα, τα κεντρικά της Γραφεία, στεγάζεται στο κτίριο από το 1929.

Καθολική Εκκλησία Αγίου Διονυσίου

Η ανέγερση της Εκκλησίας του Αγίου Διονυσίου των Καθολικών, που ανήκει στον τύπο της τρίκλιτης βασιλικής, ξεκίνησε πριν 153 χρόνια και ολοκληρώθηκε το 1865, με ορισμένες παρεμβάσεις να γίνονται το 1887, μετά την οικονομική ενίσχυση που δόθηκε από την καθολική κοινότητα της Άνω Σύρου. Ο αρχικός της σχεδιασμός είχε γίνει από τον Γερμανό αρχιτέκτονα, ζωγράφο και διανοητή του κλασικισμού Λέο φον Κλέντσε, λόγω όμως των οικονομικών προβλημάτων το σχέδιο απλοποιήθηκε από τον Έλληνα αρχιτέκτονα Λύσανδρο Καυταντζόγλου.

Οφθαλμιατρείο Αθηνών

Το 1843 ξεκινάει η ιστορία του Οφθαλμιατρείου με την έκδοση βασιλικού Διατάγματος που προέβλεπε την κατασκευή κτιρίου ανεξάρτητου για την αποφυγή οφθαλμολογικών νοσημάτων σε άλλους ασθενείς. Τα έργα για την κατασκευή του ξεκίνησαν το 1847 με βάση τα σχέδια του Δανού αρχιτέκτονα Χάνσεν, ο οποίος όμως τρία χρόνια αργότερα έφυγε από την Ελλάδα, για να αναλάβει ο Λύσανδρος Καυταντζόγλου, που προχώρησε σε επανασχεδιασμό με εντολή του βασιλιά  Όθωνα να μιμηθεί βυζαντινά πρότυπα. Ύστερα από διαδοχικές παρεμβάσεις, επεκτάσεις και προσθήκες το κτίριο πήρε τη σημερινή του μορφή το 1881.

«Νεοκλασική Τριλογία» - Ακαδημία-Πανεπιστήμιο-Βιβλιοθήκη

Τρία είναι τα σημαντικότερα νεοκλασικά κτίρια της πρωτεύουσας στην οδό Πανεπιστημίου, που αποτελούν τη λεγόμενη «νεοκλασική τριλογία». Πρόκειται για τα κτίρια της Ακαδημίας Αθηνών, του Πανεπιστημίου και  της Εθνικής Βιβλιοθήκης.

Το κτίριο της Ακαδημίας Αθηνών θεωρείται ένα από τα πιο χαρακτηριστικά δείγματα του αθηναϊκού κλασικισμού σε ολόκληρη την Ευρώπη και η κατασκευή του έχει συνδεθεί με δύο από τους σημαντικότερους ξένους αρχιτέκτονες που δημιούργησαν έργα στη χώρα μας, τον Δανό Θεόφιλο Χάνσεν και τον Γερμανό Ερνέστο Τσίλερ. Η ιστορία του κτιρίου της Ακαδημίας Αθηνών ξεκινά το 1856 όταν ο τότε πρεσβευτής της Ελλάδας στη Βιέννη Σίμων Σίνας προσέφερε σημαντικό χρηματικό ποσό για την ανέγερση του κτιρίου της Ακαδημίας, με τον Δήμο Αθηναίων και τη Μονή Πετράκη να δωρίζουν οικόπεδο 9.900 τ.μ. παραπλεύρως του Πανεπιστημίου Αθηνών για την ανέγερση του μεγάρου της Ακαδημίας.

Το καλοκαίρι του 1859 ετέθη ο θεμέλιος λίθος της Ακαδημίας Αθηνών και η ανέγερση του κτιρίου ξεκίνησε την ίδια χρονιά από τον Χάνσεν, ο οποίος λόγω επαγγελματικών υποχρεώσεων στο εξωτερικό ανέθεσε την επίβλεψη του έργου στον Τσίλερ.  Για την οικοδόμηση του Μεγάρου της Ακαδημίας που κράτησε σχεδόν τρεις δεκαετίες χρησιμοποιήθηκε πεντελικό μάρμαρο. Η σύνθεση του κεντρικού αετώματος των Προπυλαίων της Ακαδημίας είναι εμπνευσμένη από τη γέννηση της Αθηνάς.

Το κεντρικό οικοδόμημα, που στεγάζει την αίθουσα συνεδριάσεων της Ακαδημίας, έχει τη μορφή Ιωνικού ναού, με στοιχεία δανεισμένα από το Ερεχθείο.  Με την ολοκλήρωση της κατασκευής του κτιρίου στεγάστηκαν το Νομισματικό Μουσείο, τα Γενικά Αρχεία του Κράτους και η συλλογή του Βυζαντινού Μουσείου, ενώ η Ακαδημία εγκαταστάθηκε εκεί το 1926 με την ίδρυσή της.

Τα θεμέλια του κτιρίου του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών τέθηκαν το 1839 και τα σχέδια της ανέγερσής τους ανήκουν στον Δανό αρχιτέκτονα Χάνσεν. Το 1843 την αποπεράτωση του έργου ανέλαβαν διάφοροι μηχανικοί και αρχιτέκτονες μεταξύ των οποίων ο Λύσανδρος Καυτατζόγλου και ο Αναστάσιος Θεοφιλάς.  Το έργο ολοκληρώθηκε το 1864, μεταστεγάζοντας τις υπηρεσίες του Πανεπιστημίου, που είχε φιλοξενηθεί μέχρι τότε στην κατοικία των αρχιτεκτόνων Σταμάτη Κλεάνθη και Εντουαρτ Σάουμπερτ στην Πλάκα. 

Τα προπύλαια του Πανεπιστημίου κοσμούνται με τους ανδριάντες του Ρήγα Φεραίου, έργο του Ιωάννη Κόσσου, του πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Γρηγορίου Ε, έργο του Γεωργίου Φυτάλη και τα καθιστά αγάλματα του Αδαμάντιου Κοραή και του Ιωάννη Καποδίστρια.  Στον κήπο που είναι μπροστά στο κτίριο  βρίσκεται ο ανδριάντας του Άγγλου πολιτικού Ουϊλιαμ Γλάδστον.

Το κτίριο της Εθνικής Βιβλιοθήκης θεμελιώθηκε το 1887 με πρωτοβουλία του πρωθυπουργού Χαρίλαου Τρικούπη, σε σχέδια των αδελφών Χάνσεν και επίβλεψη του Τσίλερ, ενώ χρηματοδότες του έργου ήταν οι ομογενείς από τη Ρωσία αδελφοί Βαλλιάνοι και συμπληρωματικά αργότερα το Ελληνικό Δημόσιο. Η Εθνική Βιβλιοθήκη εγκαταστάθηκε στο κτίριο το 1903  με την ολοκλήρωση του έργου και περιλαμβάνει σήμερα περισσότερους από 3.000.000 τόμους, με σημαντικές και σπάνιες εκδόσεις.

Η είσοδος είναι διαμορφωμένη σε πρόστυλο δωρικού ρυθμού, με πρότυπο το ναό του Ηφαίστου στην Αρχαία Αγορά. Μπροστά στο κτίριο βρίσκεται ο ανδριάντας του δωρητή Παναγή Βαλλιάνου και στον πρόδρομο οι ανδριάντες των αδελφών του Μαρίνου και Ανδρέα Βαλλιάνου, έργα του γλύπτη Γεωργίου Μπονάνου.

Οικία Ράλλη

Στη γωνία Κοραή 10 και Πανεπιστημίου διασώζεται μια από τις πιο παλιές  κατοικίες της Αθήνας, χτισμένη το 1844, στην οποία έμειναν σημαντικές οι οικογένειες του Δημητρίου Σούτσου, του Ανδρέα Συγγρού και η οικογένεια του πρώην πρωθυπουργού Δημητρίου Ράλλη. Η κατοικία χαρακτηρίσθηκε διατηρητέα. ανακαινίσθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1990 και χρησιμοποιείται για εμπορικούς σκοπούς.

Αρσάκειο Μέγαρο

Το Αρσάκειο Μέγαρο, σε αυστηρό κλασικό ρυθμό και με λιτή διακόσμηση, κτίσθηκε σε σχέδια του αρχιτέκτονα Λύσανδρου Καυταντζόγλου. Η είσοδος του Μεγάρου πλαισιώνεται με μαρμάρινους δωρικούς ημικίονες που φέρουν θριγκό και αέτωμα, την κορυφή τού οποίου κοσμεί κεφαλή τής Αθηνάς, έργο τού γλύπτη Λεωνίδα Δρόση.

Το Μέγαρο θεμελιώθηκε το 1846 και ανεγέρθη με πρωτοβουλία της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας προκειμένου να στεγάσει διδασκαλείο θηλέων και νηπιαγωγείο. Περατώθηκε το 1852 με οικονομική ενίσχυση από τον Απόστολο Αρσάκη, Έλληνα της διασποράς.

Για την οικοδόμησή του στρατιώτες μετάφεραν από την Ακρόπολη τους "περιττούς λίθους", με την ανακαίνιση όμως στα τέλη του 20ου αιώνα μεταφέρθηκαν πίσω στην Ακρόπολη και παρέμειναν μόνον όσοι ήταν «φέροντες», αφού προηγουμένως φωτογραφήθηκαν από την Αρχαιολογική Υπηρεσία.

Στο κτιριακό συγκρότημα του Μεγάρου στεγάζονταν επί χρόνια τα Δικαστήρια και  σήμερα το Συμβούλιο Επικρατείας, οι διοικητικές υπηρεσίες της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας, η Στοά του Βιβλίου και το Θέατρο Τέχνης.

REX

Η ανάθεση του συγκροτήματος έγινε το 1935 στους αρχιτέκτονες Λεωνίδα Μπόνη και Βασίλη Κασσάνδρα, οι οποίοι είχαν κερδίσει και το διαγωνισμό για την εκπόνηση των σχεδίων του Μεγάρου του Μετοχικού Ταμείου Στρατού. 

Το μέγαρο περιελάμβανε τρεις χώρους παραστάσεων: το υπόγειο που άλλοτε λειτουργούσε ως ο κινηματογράφος επικαιροτήτων Σινεάκ, το ισόγειο όπου είναι ο κινηματογράφος Ρεξ, καθώς και ο άνω όροφος που στεγάστηκε για πολλά χρόνια ο Θίασος της μεγάλης μας ηθοποιού Μαρίκας Κοτοπούλη. Tο 1987, το Σικιαρίδειο Μέγαρο εξαγοράστηκε και περιήλθε στην ιδιοκτησία του ΥΠ.ΠΟ. 

Aνακαινίστηκε πλήρως και δύο από τις αίθουσές του διετέθησαν στο Εθνικό Θέατρο, ενώ το πρώην κινηματοθέατρο Ρεξ δόθηκε σε ιδιώτη επιχειρηματία ο οποίος το αξιοποίησε ως Music Hall.  Από το 1991 το πρώην Θέατρο Κοτοπούλη λειτουργεί ως Κοτοπούλη-Ρεξ, ενώ από το 1995 το πρώην Σινεάκ στεγάζει το Παιδικό Στέκι-Κατίνα Παξινού προς τιμήν της μεγάλης τραγωδού.

Στην Πανεπιστημίου συναντούμε επίσης το ιστορικό κτίριο της Alpha Bank που κτίσθηκε το 1911 και επεκτάθηκε το 1917 (Πανεπιστημίου και Πεσματζόγλου),  το κτίριο που στεγάζεται το Νομισματικό Μουσείο που αποτέλεσε κατοικία του αρχαιολόγου Ερρίκου Σλήμαν-έργο του Τσίλερ-και τα νεότερα κτίρια της Αθηναϊκής Λέσχης, του Ελευθερουδάκη κ.α.

Κείμενο – Φωτογραφίες: Αλέκος Λιδωρίκης - Νάντια Μπακοπούλου